Aristoteles ve Devrim

Bugün, dünya üzerindeki insanların toplumsal yapısı, kültürü ve siyasal düşünceleri üzerinde büyük katkısı olmuş bir düşünürün kuramından hareketle devrimlerin itici güçlerinin neler olduğuna değineceğiz. Aristo, bugünün Avrupa’sının şekillenmesinde dinsel, siyasal, sosyal ve birçok yönden görüşleriyle etkilemiş ve düşünceleriyle geçmişten geleceğe ışık tutmuş bir düşünürdür. İki bin dört yüz yıl önce yaşamış olmasına rağmen, ortaya koyduğu kuramlar insanın geçmiş ve geleceği ile bağlantılı olduğunu göstermekte. Tarih bir tekerrürden ibaret olmasa da, binlerce yıllık insan geçmişinde, insan içgüdü ve yaşayışının benzerliği, insanlar üzerinde yapılmış gözlemler bize bugünü ve geleceği okumamız adına yardımcı olacaktır.

Aristo, devrimlerin oluşumunda zenginliğin belli bir azınlığın elinde toplanmasını, haksız üstünlük kazanmaya, seçimlerde hile yapmaya, bir sınıfın devletteki erklerin pek çoğunu ele geçirerek haksız büyümesi gibi sebepleri sıralar. Aslında bu tasnifi birçoğumuz yapabiliriz. Aslında buradan ilk olarak çıkarmamız gereken sonuç, insan doğasının aç gözlülüğü ve insan eliyle kurulan mekanizmaların organik bir yapıda oluşu. Bu sistemin, binlerce yıllık bir devinim içinde tekrar ettiğini bizler göstermekteyiz. Bu organizmacı düşünüşün sebebi, kendimiz gibi yarattığımız sistemin de entropi eğiliminde olup yavaş yavaş dağıldığıdır. Her imparatorluk; öncesinde kurulum, yayılış, gelişim ve doruk noktasına ulaştıktan sonra çöküşe geçmiştir. Tüm devletler uzun ya da kısa bir devinim içinde devam etmişlerdir.

Antik çağlardan bu zamana kadar pek çok düşünür, buna engel olmak adına uygun siyasal yönetim şekilleri üzerinde düşünmüş, mevcut yapıyı koruma amacı gütmüşlerdir. İlk siyaset felsefecilerinden beri bu düşünüş ve çözüm önerileri süregelmiştir. Birçok ideolojinin içinde de bu devleti yaşatma ve devam ettirme görüşlerini içinde barındıran siyasal düşünceler barındırır. Aristo da çözüm arayışlarına girdi. Eski Yunan, kent devletlerini ayakta tutmak için çabaladı. Var olan sistemin tüm inceliklerini toplumsal, siyasal yönden inceledi ve kendince bir tarif çıkardı. Biliyoruz ki tedavi için önce teşhis gerekir. Aristo da sorunları tespit edip, bozulmayan bir sistem oluşturma yolunda bazı görüş ve fikirler oluşturdu.

Bozulmuş bir sistemin kendini toparlama yolu; devletin, çöküşü ve ardından küllerinden yeniden doğmaya mahkum oluşu mudur? Yoksa sistem çalışmaz hale gelince devrim ile yenilenip, kabuk değiştirip yoluna devam edebilir mi? Aristo’ya göre, monarşi, demokrasi, aristokrasi gibi yönetim biçimleri sürekli kendi aralarında devrimler vasıtasıyla geçiş halindedir ve istikrar yoktur. Çünkü, her yönetim biçiminin olumlu ve olumsuz yönleri vardır ve bu olumsuzluklar ortaya çıkınca devrim sebebi olup sistem değişir. Yakın geçmişimizde Türkiye, günümüzde, Orta doğu, Ukrayna ve dünyanın pek çok yerinde devrimler ya da darbeler gerçekleşiyor. Devrilen, darbe ile gittiğini; yerine gelen devrimle geldiğini söylüyor. Peki istikrar bunun neresinde diye sorarsak?

Benim görüşüme göre, devrim sürecine gelmeden önce sistemin bozuluş aşamasında, yöneticinin tutum ve kişisel sorunlarının tüm sistemi etkileyerek bir kargaşayı ortaya çıkarması en önemli etkendir. Yani yöneticinin yukarıda saydığım farklı tüm sistemlere içkin olan kötülüğü ortaya çıkartan katalizör etkisi görmesidir. Bu kargaşa ve kaos, birikmişlik ve baskılanmanın sonucu olabilir. Suçu yönetici kitlede arama gibi bir düşüncem yok. Buna müsaade eden tüm bireylerin, aynı gruba dahil olsun veya olmasın, farklı düşünsün veya düşünmesin “siyasal hayvan” olduğunu her platformda göstermesi gerekir. Görüşlerini, hissettiklerini bir anlık patlama ile değil, süreklilik halinde gösterebilmelidir. İktidarla aynı görüşte olan da olmayan da siyasal katılımda her an aktif ve ön planda olması durumunda, bu bilinç karşısında sistemin bozulma gibi bir durumu olmayacak, demokratik yollardan gereken cevap adresine teslim olacaktır.

Peki; bir ülkenin eğitim politikası, kültürü, siyasal geleneği, bir insanın doğumundan itibaren ona bu baskıyı ve siyasal yönden pasivize olmayı empoze ediyorsa? Görünüşe göre Aristo, bu devinim nedenlerini ortaya koyarak, bu devinime neden olarak sebepleri tespit etmeye çalıştı. Çözüm yolları arayıp, sistemin istikrarı için yıllarca kafa patlamasına rağmen ortaya koyduğu tedavi iki bin dört yüz yılda sayısız devrim, darbe, savaşlar, devletlerin kurulup yıkılması devam ettiyse sanırım pek de etkili olamadı. Ayrıca benim de böyle bir formülüm yok. Ancak, şu anı yaşıyor ve birçok şeyin farkındayız. Elimizin altındaki imkanlar, bizi düşünmekten ve sorgulamaktan alıkoyan sistemin kabuğunu kırabilecek düzeyde. Biz korkunun ve gerçeğin arkasında olduktan sonra sopalarla değil, düşüncelerimizin gücüyle gerçeğin ve doğrunun hakimiyetini tüm sisteme tersine empoze edebiliriz. Çözümü bize Aristo’nun hocasının hocası Sokrates ‘’Kendini bil!’’ diyerek göstermiş.

Kendimizi tanıdıktan sonra, yani öncelikle sistemin değil, kendi kabuğumuzu kırdıktan sonra bedeninin, biyolojinin genlerimize işlediği siyasal hayvanı ortaya çıkaracak, bizim için doğru olan gerçeklerin peşinde diğer tüm insanlar gibi huzur yapbozunun bir parçası olabiliriz. Her yapboz birbirinden farklıdır. Biri resimden çıkarılırlar ise binlerce parçalık resimde geriye yeri doldurulamaz bir boşluk kalır. Tüm resim anlamını ve bütünlüğünü kaybeder. Bu da kaosun habercisidir.

Yazar: Umut Yılmaz