Babil’in Kapıları

Bugünkü Irak sınırları içinde, Dicle ve Fırat nehirlerinin arasında yer alan Babil, 6’ncı yüzyılda kral İkinci Nebukadnezar tarafından yeniden inşa edilerek, mavi, kırmızı, sarı renkli ve sırlı tuğlalar kullanılmıştı. Heredot’un yazdıklarından Eski Ahit’e kadar birçok antik metinde şehrin görkemli tapınak ve saraylarından söz edilmiş, en canlı olduğu zamanlarda kentin nüfusu iki yüz bini bulmuş, dünyanın en büyük şehri haline gelmişti. Bu ihtişamlı kente ilk girişte kullanılan İştar Kapısı da bir o kadar görkemliydi. Milattan önce 575 yılında çini mavisi ve deniz yeşili sırlanmış tuğlalardan yapılan kapıda, beş yüz yetmiş beş ejderha ve boğa resmi bulunuyordu. 1899’da Alman arkeologlar kazıya başladığında yaklaşık 2500 yıllık kent, kapısı da dahil nerede ise tüm o görkemi ile duruyordu. Kenti asıl bekleyen tehlike, bir asır sonra baş gösterecekti…

Kazılarda Babil’in görkeminin asıl sembolü olarak görülen İştar Kapısı’na 1902’de ulaşıldı. Bu kapı, kentin değişik dönemlerinde inşa edilen sekiz kapısından biriydi. On iki metre yükseklikteki duvarların da büyük kısmı hala ayaktaydı. Birinci Dünya Savaşı çıktığında kazıya ara verildi. Dört yıl sonra savaş sona erdiğinde, Almanya’nın müttefiki ve o toprakların hakimi Osmanlı İmparatorluğu da yıkılmıştı. Almanlar, oraları işgal eden İngilizler ile anlaşarak İştar Kapısı da dahil bazı kalıntıları Berlin’e taşıdı. 1920’lerde sergilenen kısmı, kapının tümü olmasa da antik Babil’in kalıntıları binlerce yıl sonra artık resmen gün ışığına çıkmış oluyordu.

İkinci Dünya Savaşı’nın ardından büyük bir kazı daha yapıldı. Bu kazıyı İtalyan arkeologlar yapıyordu. 1979’da Saddam Hüseyin iktidara geldi. 1980’lerde İştar Kapısı’nın olduğu yerde kopyaları yapıldı. Saddam Hüseyin, kendisini Fenike kenti Sidon’u yıkan, Mısır ordularını yenilgiye uğratan Babil kralı Nebukadnezar ile özdeşleştirilmeye başlamıştı. Nebukadnezar’ın askerleri yeni topraklara girdiklerinde oradaki halkı köleleştirip zenginliklerini yağmalıyordu. Babil, işte bu şekilde inşa edilmişti. Karısı için Babil’in ünlü Asma Bahçeleri’ni yaptırdı. Tıpkı Antik Babil gibi bir gün Saddam Hüseyin’in Irak’ı da çöktüğünde tarihi eserlerin korunması sorunu gündeme geldi. 2003-04’te Amerikan ve Polonya askerleri antik kentin bulunduğu kazı alanını askeri üs haline getirmişti. Britanya Müzesi’nin yaptığı bir çalışmada, bölgenin üs yapılması sonucu oluşan hasarın boyutlarının büyük olduğu tespit edilir iken, bu tarihi alanın geleceği ve nasıl korunacağı bugün hala büyük bir paradoks, ama İştar Kapısı’nın en büyük kısmı Berlin’deki Pergamon Müzesi’nde sergilenmeye devam ediyor.