SSCB Ekonomik Kriz Yüzünden Mi Çöktü?

SSCB’nin neden çözüldüğü sorusu aradan geçen yirmi üç yıla rağmen hâlâ günceldir. Biz marksistlerin bu soruya verdiği yanıtların henüz yeterli olmadığı doğru. Çözülüşün sebebinin ne olmadığı hakkında net olmakla birlikte ne olduğu hakkında net değiliz. Yine de marksistler en azından soruya dürüstçe cevap vermeye çalışmaktadırlar. Oysa marksizm düşmanlarının cevapları totolojiktir, özcüdür ve olgulara dayanmadığı için […]

Üniversitenin Doğuşu

Batıdaki üniversitesiyi doğudaki medresesinden farklı ve üstün kılan bir şey var mı? Avrupa’nın büyük atağında üniversite belirleyici bir rol oynamış mı? Eskiden bu sorulara evet deme eğilimindeydim; simdi baktığımda pek öyle görünmüyor. İki taraf arasındaki benzerlikler, farklardan kat be kat daha güçlü! Hastings Rashdall, The Universities of Europe in the Middle Ages. İlk basım 1895, revize edilmiş […]

Edward Gibbon Üzerine

Hayatta okuduğun en iyi kitabı söyle diye illa ısrar eder iseniz, Gibbon, “Roma İmparatorluğu’nun Gerileyiş ve Çöküşü” derim. Düzyazıda İngiliz dilinin en büyük şaheseridir. 18’inci yüzyıl orgları gibi haşmetli bir sesi vardır; aradan rastgele iki cümle seç, oku, tanırsın. Hemen her cümlesinde deha kıvılcımı parlar. Kah ince bir hiciv, kah beklenmedik bir paradoks, kah gümbürtülü […]

Araplar Afrika’da

İslamın ilk yüzyıllarında, Araplar Afrika’nın doğu kıyısında bir dizi koloni kurmuş. Kıtanın içlerine yayılan bir ticaret ağı oluşturmuşlar. Fildişi, altın vs. de alıp satmışlar, ama esasen köle ticareti yapmışlar. Bağdatlı Cahiz’in zenci kölelerin cinslerine ve kalitelerine dair bir risalesi vardır, okumaya değer. Yanılmıyorsam Türkçe çevirisi de var. Swahili dili o ticaretin çarşı dili. 9’uncu yüzyıldan […]

Asparagas Tarih ve Kızılderililer

Kızılderililerin Türk olduğu sabah saatlerinde bir parodi haber sitesi tarafından ispatlanmıştı. Çeşitli sitelerde yayınlanarak sosyal medyada dolaşıma giren habere göre ismi kendinden menkul Francis Smiley ve ekibinin yaptığı araştırmalar Kızılderililerin Türk olduğunu ortaya koydu. Smiley ve ekibinin üzerinde çalıştığı yazıtlarda “at, avrat, silah” anlamına gelen bir sözcük bulunuyor ve bu üçlemenin Kızılderililerin hayatlarında önemli bir […]

İlkler Diyarı: Mezopotamya

Louvre’nin Fransa’nın kuzeyindeki Lens kentinde yer alan şubesinde “Tarih Mezopotamya’da Başlar” adı ile beş yüz nesneyi içeren yeni bir sergi açıldı. Sergide Mezopotamya tarihinin M.Ö. 4000’li yıllarda yazının bulunması ile başlayan ve M.Ö. 331’de Büyük İskender’in Babil’i ele geçirmesiyle sona eren üç yıllık bir kesiti ele alınıyor. Sergideki ilk galeri 19’uncu yüzyılda arkeologların kazılara başlaması […]

Zanzibar Soykırımı

1960 itibarıyla Zanzibar ve Pemba nüfusu kabaca dört yüz bin yerli/siyahi, yüz bin Arap, yirmi bin Hintli ile yüz elli kadar Avrupalı imiş. Arazinin tamamına yakını Araplarınmış. Rehavet içinde yavaş yavaş fakirleşen, Hintli tefecilere boğazına kadar borçlu, geçmişin anılarıyla yaşayan, nazik ve cömert insanlar olarak anlatıyorlar. Hintliler dükkâncıymış. Bütün bakkal dükkânları onlarınmış. Tüketici kredisi işine […]

Türk ve İslam Tarihinden Sayfalar

Osmanlı Devleti 1640’lardan itibaren kargaşa dönemine girmiş ve fiilen dağılmanın eşiğine gelmiştir. 1656’da Köprülü Mehmed Paşa olağanüstü yetkilerle donatılarak sadrazam tayin edilir. Terör rejimi kurar. Anadolu valilerini Halep’te toplayıp idam ettirir. Üsküdar’dan Arabistan hududuna kadar siyasi tercihleri şüpheli görülen on – on iki bin kişinin kellesini aldırır. Ölünce yerine oğlu geçer. Rejim konsolide edildiği ve […]

Mülhidlerin Toplumsal ve İdeolojik Tabanı

Osmanlı yüksek sûfı çevrelerindeki zendeka ve ilhad hareketleri, sonuçta ulema kesimi içindeki hareketlere benzemekle beraber, hareket noktaları, ortaya konuş biçimleri ve amaçları itibariyle onlardan ayrılan bazı özellikler de sergilerler. Osmanlı sûfiyyesinin de tıpkı Osmanlı ilmiyesi gibi, kökü İslam dünyasının klasik dönemine kadar inen uzun bir tarihsel geçmişi vardır. Bu geçmiş, Osmanlı sûfiliğini teşkil eden çeşitli tarikat zümrelerinin tarihsel temelini oluşturur. Bilindiği […]

Tarih Arenasında Getto

“Getto” terimi Venedik’te 1516’da oluşturulan, Venedikli yetkililerin şehrin Yahudilerini içinde yaşamaya zorladıkları bir Yahudi mahallesinin adından gelmektedir. Yerel kent yetkililerinden Avusturya İmparatoru V. Charles’a kadar çeşitli yetkililer, 16’ncı ve 17’nci yüzyıllarda Yahudiler için Frankfurt, Roma, Prag ve diğer şehirlerde gettolar oluşturma emri verdiler. İkinci Dünya Savaşı sırasında gettolar, Almanların kentsel bazen de bölgesel Yahudi nüfusunu […]

Komplike Dergi