Öteki Dünyadan Önce

Anıt mezarlara ve ölülerin eşyaları, mücevherleri, hatta atları ile birlikte gömüldükleri mezarlıklara dünyanın hemen hemen her yerinde rastlanabilir. Çin İmparatoru Qin Shihuang, ordusundaki askerlerin tek tek heykellerinden oluşan Terracota ordusuyla birlikte gömülmüştür. Türklerin kurganlarından Romalıların sacrophaguslarına kadar ölülerin eşyalarıyla ve kıyafetleriyle birlikte gömüldükleri birçok yapı bulunmaktadır.

Ölüm, eskiden beri insanoğlunun kafasını kurcalayan bir meseledir. Madde ötesine dair düşünceler taşıyan bütün doktrinler insanın beden ve ruh olmak üzere iki parçadan oluştuğunu iddia ederler. Esas olan ruhtur ve beden sadece ruhun geçici ikametgâhıdır. Beden öldüğünde ruh kıyamet gününe kadar yargılanacağı kabrinde bekleyecek, yeraltı dünyasındaki nehri geçmeye çalışacak ya da başka bir bedene zuhur etmek üzere döngüdeki yerini alacaktır. Ancak, bu düşünce insanların neden ölülerini eşyalarıyla birlikte gömdükleri sorusunu cevapsız bırakıyor. Çünkü, eğer ruh bedenden ayrı bir döngüye girecek ise, ayrı bir âleme gidecek ise ve insan için esas olan bu dünya değil de öteki ise, buradaki eşyaların ve mücevherlerin bir değeri kalmaz. Ancak, mezarlığın sadece bedeni muhafaza eden bir yer olmadığını ve ölü ile yaşayanın bir araya geldiği yer olduğunu düşününce bu soruyu kolaylık ile cevaplandırabiliriz.

Lucien Lévy-Bruhl, kitabında Polinezyalı bir kadının kendisine musallat olan ruhlardan kurtulmak için yaşar iken polis olan bir tanıdığının ruhunu çağırdığını aktarır. Çünkü, o bölgede insanların yaşarken meşgul oldukları işi öldüklerinde de devam ettirdiklerine inanılır. İlkel insanın da ölümü ve ölüm ötesini bu şekilde algıladığı söylenebilir. Ölülerin kendilerine insanların yaşadığı dünya dışında bir ikametgâh bulabilmeleri için oldukça uzun bir zaman geçmesi gerekmiştir.

İlkel insanın tasavvuruna göre ölüm sadece bir deri değiştirme hâlidir. Yılan nasıl derisini bir yerde bırakıp yenisi ile devam ediyor ise insan da aynı şeyi yapmaktadır. Ancak, bundan da önemli olarak bedenini terk eden insan yeni derisi ile yaşamına dünyada devam etmektedir. Rüyalar yolu ile hayattaki akrabalarıyla iletişime geçer ve onlardan kendisi için bir şeyler yapmalarını ister. Ölü, aynı zamanda korkulan bir öznedir, çünkü bedenden kurtulmak ve deri değiştirmek insanı daha güçlü kılmakta ve bir fani karşısında yenilmez hâle getirmektedir. Birçok kültürde, ölen düşman savaşçıları gömmek veya kafalarını kesmek gerekir, çünkü bu işlem yapılmaz ise intikam almak için geri döneceklerdir. Bu durumda dünyada farklı bir bedenle varlığını sürdüren akrabaları hoşnutsuz etmek pek akıllıca olmayacaktır.

İlkel insanın ölüm ve ötesi hakkındaki tasavvuru bugün dahi varlığını sürdürmektedir. Tabiatın gerçekliği insan ölünce her şeyin yok olduğunu, yaygın dini inanışlar ise ölülerin ve yaşayanların kesin çizgilerle birbirinden ayrıldığını söyler; ama buna rağmen birçok insanın tasavvurunda ölüler fanilerin dünyasını terk etmemiştir. İnsanın ölüm gerçeğini kavrayışı ve kabullenişinin uzun bir süre daha gerçekleşmeyeceğini ve ruhların dünyamızda dolaşmaya devam edeceğini iddia etmek zor değil.